Trong tiết Ngữ văn tại lớp 7A6, Trường THCS Chu Văn An, dưới sự hướng dẫn của cô giáo Hoàng Thị Thu Ảnh, những hình ảnh gần gũi ấy trở thành điểm khởi đầu cho hành trình đọc, cảm nhận và khám phá vẻ đẹp của bài thơ.
Mở đầu quá trình tìm hiểu văn bản, học sinh đọc bài thơ, tìm hiểu những nét chính về tác giả Thanh Thảo và xuất xứ tác phẩm. Từ việc quan sát số tiếng trong mỗi dòng thơ, cách gieo vần, ngắt nhịp, các em từng bước nhận diện đặc điểm của thể thơ năm chữ, qua đó bước đầu cảm nhận nhịp điệu tự nhiên và giọng điệu giàu cảm xúc của bài thơ.
Ảnh 1. Cô giáo Hoàng Thị Thu Ảnh cùng học sinh lớp 7A6 trong hoạt động đọc và tìm hiểu văn bản Gặp lá cơm nếp.
Từ những nhận biết ban đầu về hình thức, giờ học dần đi sâu vào thế giới tình cảm của người con. Những câu hỏi gợi mở đưa học sinh trở lại với từng hình ảnh, chi tiết: người con đang ở đâu khi nỗi nhớ mẹ ùa về; điều gì đã đánh thức miền kí ức ấy; người mẹ hiện lên qua những hình ảnh, việc làm nào...
Từ lá cơm nếp bắt gặp trên đường hành quân đến “mùi xôi”, “mùi khói”, từ bếp lửa đến bóng dáng người mẹ nhặt lá, đun bếp, thổi xôi, học sinh từng bước nhận ra một người mẹ bình dị, tần tảo và yêu thương. Nỗi nhớ mẹ của người con vì thế cũng hòa vào nỗi nhớ quê nhà, trở thành tình cảm sâu nặng dành cho những gì thân thuộc nhất.
Ảnh 2. Học sinh trao đổi với giáo viên về hoàn cảnh của người con và những hình ảnh gợi lên nỗi nhớ mẹ, nhớ quê trong bài thơ.
Điểm nổi bật của giờ học là học sinh không chỉ lắng nghe và ghi nhớ những kết luận có sẵn mà trực tiếp tham gia vào quá trình khám phá văn bản. Với kĩ thuật Think – Pair – Share, mỗi em trước hết có thời gian suy nghĩ độc lập, sau đó trao đổi với bạn và cuối cùng chia sẻ kết quả trước lớp.
Trên phiếu học tập “Tâm sự cùng người lính”, học sinh tìm những dòng thơ viết về mẹ, tái hiện hình ảnh người mẹ trong kí ức của người con và từ các chi tiết ấy đưa ra nhận xét của riêng mình. Mỗi câu trả lời đều cần trở về với văn bản để tìm căn cứ; mỗi suy nghĩ cá nhân lại có cơ hội được đối chiếu, bổ sung và hoàn thiện qua trao đổi với bạn học.
Ảnh 3. Học sinh lớp 7A6 tập trung suy nghĩ, tìm kiếm căn cứ từ văn bản trước khi trao đổi và chia sẻ kết quả.
Ảnh 4. Học sinh thực hiện phiếu học tập “Tâm sự cùng người lính” theo kĩ thuật Think – Pair – Share.
Từ những điều tự mình phát hiện, học sinh trình bày cách cảm nhận trước lớp và trao đổi trực tiếp với giáo viên. Những câu trả lời khác nhau trở thành chất liệu để cô và trò cùng trở lại với câu chữ của Thanh Thảo, lí giải sâu hơn hình ảnh người mẹ cũng như tình cảm của người con.
Qua đó, giờ học không chỉ giúp học sinh hiểu những đặc điểm cơ bản về hình thức và nội dung của Gặp lá cơm nếp mà còn rèn luyện năng lực đọc hiểu, khả năng hợp tác, trình bày và diễn đạt cảm nhận về một tác phẩm văn học.
Ảnh 5. Phiếu học tập và những ghi chép của học sinh – kết quả của quá trình đọc, suy nghĩ và tự kiến tạo cách hiểu về bài thơ.
Gặp lá cơm nếp khép lại mà dư vị của một hương thơm thân thuộc vẫn còn đọng lại. Từ một chiếc lá ven đường, một nồi xôi hay căn bếp nhỏ, học sinh nhận ra phía sau những điều bình dị là cả một thế giới của kí ức, gia đình và quê hương.
Và có lẽ, giá trị của một giờ học Văn cũng bắt đầu từ những khoảnh khắc như thế: khi học sinh biết dừng lại trước một hình ảnh thơ, tự đặt câu hỏi, tìm căn cứ cho câu trả lời và nói lên điều mình cảm nhận. Từ đó, văn chương không chỉ là những trang sách cần tìm hiểu mà trở thành một con đường để các em hiểu hơn vẻ đẹp của tiếng Việt và biết trân trọng những tình cảm gần gũi trong cuộc sống.